خاموشی ماینرهای غیرمجاز ۱۹ دی و کاهش بار شبکه برق
بررسیهای کارشناسی نشان میدهد خاموشی گسترده ماینرهای غیرمجاز در تاریخ ۱۹ دی ۱۴۰۴، حداقل ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه برق کشور را کاهش داد؛ رقمی که معادل تامین برق یک شهر متوسط ایرانی است. وزارت نیرو اعلام کرده است که این کاهش بار با قطعی گسترده اینترنت و خاموش شدن مزارع استخراج رمزارزهای غیرمجاز محقق شد. این اقدام در حالی رخ داد که پیامدهای آن فراتر از مرزهای ایران بود و هشریت جهانی بیتکوین در همان روز از ۴۵۰ به ۴۰۶ اگزاهش سقوط کرد؛ یعنی حدود ۱۰ درصد از قدرت محاسباتی شبکه جهانی از دست رفت.
ایران بهعنوان بازیگر اثرگذار در ماینینگ جهانی
این افت تاریخی نشان میدهد ایران با سهم حدود ۵ درصدی در استخراج جهانی بیتکوین، نه یک بازیگر حاشیهای، بلکه یک «قدرت ماینینگی» اثرگذار در معادلات انرژی و رمزارز جهان است. این موضوع اهمیت ماینینگ غیرمجاز را از منظر امنیت انرژی و اقتصاد ملی برجستهتر میکند؛ چرا که خاموشی یک روزه ماینرها میتواند شبکه برق کشور را نجات دهد و در مقابل، روشن شدن دوباره آنها، فشار مضاعف بر شبکه و افزایش مصرف انرژی را به دنبال دارد.
شبکه زیرزمینی ماینینگ و ابعاد مصرف انرژی
آمارهای رسمی نشان میدهد دستکم ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در ۷۰ تا ۸۰ هزار مزرعه زیرزمینی در ایران فعال است. توان لحظهای این شبکه زیرزمینی بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد میشود؛ رقمی نزدیک به ظرفیت تولید دو نیروگاه اتمی بوشهر. نکته نگرانکنندهتر این است که حدود ۲۵ درصد از استخراجها حتی پس از کنتور نیز انجام میشود؛ یعنی با مقایسه دادههای فیدرهای اصلی و کنتورهای هوشمند، مشخص شده که بخش قابلتوجهی از ماینینگ در سایه و خارج از ابزارهای اندازهگیری رسمی قرار دارد.
در این میان، برخی مزارع از دستگاههای قدیمی و پرمصرف استفاده میکنند که به دلیل عدم ثبت رسمی یا خرید غیرقانونی، شناسایی آنها دشوار است. همچنین شواهدی وجود دارد که برخی مزرعهها به جای برق شبکه، از گاز یا گازوئیل استفاده میکنند و برخی دیگر از اینترنت ماهوارهای مانند استارلینک برای اتصال بهره میبرند که نظارت مبتنی بر قطعی اینترنت را بیاثر میکند.
مصرف انرژی ماینینگ و پیامدهای اقتصادی
هر بیتکوین استخراجشده در ایران به طور متوسط ۱۳۰۰ مگاواتساعت انرژی در سال مصرف میکند. با احتساب بار خنککننده مزارع، این رقم به حدود ۲۰ میلیارد کیلوواتساعت در سال میرسد؛ معادل ۵ درصد کل انرژی کشور و حدود ۱۳.۷ میلیون لیتر گازوئیل در هر شبانهروز. این آمار نشان میدهد ماینینگ غیرمجاز بهعنوان یک «صنعت انرژیخو» با تأثیر مستقیم بر امنیت ملی و اقتصاد انرژی ایران شناخته میشود و نمیتوان آن را صرفاً یک فعالیت حاشیهای دانست.
درسهای قطعی اینترنت در جنگ اخیر و پیامدهای جهانی
قطعی اینترنت در جنگ ۱۲ روزه نیز نشان داد که خروج ماینرهای ایران از شبکه جهانی، باعث کاهش سختی شبکه بیتکوین و افزایش سود ماینرهای دیگر کشورها شد. پس از وصل اینترنت، بازگشت ماینرهای ایرانی به شبکه، پیک هشریت و افزایش مجدد سختی را به همراه داشت. این تجربه، نقش ایران را به عنوان یک «شوکهکننده» مؤثر در بازار جهانی ماینینگ تثبیت کرد.
مسیر پیشرو؛ از خاموشی اضطراری تا ساماندهی قانونی
خاموشی اینترنت و ماینرها در ۱۹ دی اگرچه در کاهش بار شبکه برق مؤثر بود، اما تحلیلگران تاکید میکنند این اقدام نمیتواند راهحل پایدار باشد. تا زمانی که ماینینگ در ایران زیرزمینی و خارج از چارچوب قانونی باقی بماند، چرخه «نظارت–فرار–اتلاف انرژی» ادامه خواهد داشت. با این حال، ایجاد بستر شفاف، جذب سرمایه رسمی و استفاده از انرژی مازاد میتواند ماینینگ را از تهدید به فرصت تبدیل کند و همزمان به حفظ انرژی و ارزشآفرینی کمک کند.
من فارغالتحصیل رشته مهندسی نرمافزار هستم و از همان دوران دانشگاه به دنیای تکنولوژی و تحولات آن علاقهمند بودم. فعالیت حرفهای خودم را از سال ۱۳۹۶ با نوشتن مقالات تحلیلی درباره هوش مصنوعی و برنامهنویسی در یک وبلاگ شخصی آغاز کردم. پس از کسب تجربه، به عنوان نویسنده و تحلیلگر با مجلات و وبسایتهای مختلف تکنولوژی همکاری کردم و اکنون به عنوان دبیر سرویس فناوریهای نوظهور در یک مجله معتبر تکنولوژی فعالیت میکنم. تلاش من این است که آخرین پیشرفتها و دستاوردهای این حوزه را به زبانی ساده و کاربردی برای مخاطبان ارائه دهم.
