برای نخستینبار در کشور، پروژه تصفیه آلایندههای سرطانزا در صنعت نفت و پالایشگاهها با همکاری چند شرکت دانشبنیان اجرا شد. این طرح که زیر نظر ستاد آب، انرژی و محیط زیست معاونت علمی ریاست جمهوری انجام شد، گامی راهبردی در کاهش مخاطرات بهداشتی کارکنان و جوامع پیرامونی بهحساب میآید【^1】.
ضرورت تصفیه آلایندههای سرطانزا در صنعت نفت
بازرسیهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) نشان میدهد مرکاپتانها و ترکیبات BTEX (بنزن، تولوئن، اتیل بنزن و زایلن) از جمله مهمترین آلایندههای سرطانزا در پالایشگاهها هستند. بنزن بهعنوان یک ماده گروه ۱ سرطانزا (IARC) شناخته میشود و قرارگیری مداوم پرسنل در معرض غلظتهای بالای آن، با افزایش ۲۰ تا ۳۰ درصدی بروز لوسمی و اختلالهای خونی همراه است.
طبق آمار بینالمللی، سالانه بیش از ۵۰۰ هزار تن BTEX از تاسیسات نفتی سرتاسر جهان منتشر میشود که نشاندهنده نیاز فوری به تصفیه آلایندههای سرطانزا است.
روشهای نوین تصفیه آلایندههای سرطانزا
در این پروژه برای اولین بار در پالایشگاههای آبادان و تهران، ترکیبی از فناوریهای زیر به کار رفت:
- فرآیند اکسیداسیون پیشرفته (AOP) با استفاده از ازن و هیدروژنپراکسید برای تجزیه BTEX تا ۹۰ درصد (مطالعه EPA، ۲۰۲۰)
- جاذبهای نانویی مبتنی بر کربن فعال اصلاحشده برای جذب طیف وسیعی از هیدروکربنهای معلق
- بیوفیلترهای غشایی با باکتریهای تخمیرکننده که پساب گازی را تا حد استاندارد خروجی کاهش میدهند
اجرای آزمایشی این روشها نشان داد غلظت بنزن از حدود ۵۰ پیپیام به کمتر از ۵ پیپیام کاهش یافت؛ یعنی کمتر از یکدهم حد مجاز OSHA.
نتایج اولیه و گامهای بعدی
- کاهش ۸۵–۹۰ درصدی BTEX و سایر VOCها در جریانهای گازی پالایش
- بهبود کیفیت هوا در شعاع ۵ کیلومتری پالایشگاهها و کاهش مرگومیر شغلی تا ۲۰ درصد
- آمادهسازی بستر برای توسعه پایلوت در سایر پالایشگاههای کشور
رئیس کارگروه اقتصاد چرخشی و محیط زیست، ماهرو شایق، تأکید کرد که تصفیه آلایندههای سرطانزا تنها یک پروژه مقطعی نیست، بلکه سرمایهگذاری بلندمدت برای تضمین سلامت کارکنان و پایداری محیط زیست کشور است و امیدواریم با گسترش این فناوریها، گام بلندی در مسیر صنعتی پاک برداریم【^1】.
منابع
- خبرگزاری مهر، «تصفیه آلایندههای سرطانزا در صنعت نفت و پالایشگاهها»، ۲ مهر ۱۴۰۴.
- IARC، «Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans: Benzene,» Volume 120, 2018.
- EPA, “Advanced Oxidation Processes for Treatment of Hydrocarbons,” 2020.
**مسعود کریمی**
دبیر سرویس فناوریهای نوظهور
مسعود کریمی تحلیلگر فناوری، نویسنده و روزنامهنگار حوزه تکنولوژی با بیش از هشت سال تجربه حرفهای در زمینه پوشش تحولات فناوریهای نوین، هوش مصنوعی و برنامهنویسی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوظهور در دنیای فناوری، بررسی تأثیرات اجتماعی هوش مصنوعی و پوشش رویدادهای مهم حوزه تکنولوژی میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. در دوران تحصیل، علاوه بر دروس دانشگاهی، به صورت خودآموز به یادگیری مباحث نوین در حوزه هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و برنامهنویسی پیشرفته پرداخته و در چندین دوره تخصصی مرتبط با فناوریهای نوظهور شرکت کرده است.
**سوابق حرفهای**
کریمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۶ با راهاندازی یک وبلاگ شخصی در زمینه تحلیل فناوریهای نوین آغاز کرد. در آن وبلاگ، به بررسی موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و تحولات دنیای برنامهنویسی میپرداخت که با استقبال جامعه فناوری کشور مواجه شد.
پس از کسب تجربه و شناخته شدن در محافل تخصصی، به عنوان نویسنده و تحلیلگر با چندین مجله و وبسایت معتبر حوزه تکنولوژی همکاری کرد. وی در این دوران موفق به تولید دهها مقاله تحلیلی و گزارش تخصصی درباره جدیدترین دستاوردهای فناوری جهان شد.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله تکنولوژی آپلود پیوسته و اکنون به عنوان دبیر سرویس فناوریهای نوظهور در این رسانه فعالیت میکند. در این مسئولیت، تیم نویسندگان و تحلیلگران این حوزه را رهبری کرده و بر تولید محتوای تخصصی درباره هوش مصنوعی، فناوریهای دیجیتال، سختافزار، نرمافزار و تحولات صنعت فناوری نظارت دارد.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی کریمی در تحلیل روندهای فناوریهای نوظهور، بررسی تحولات هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، پوشش رویدادهای مهم صنعت تکنولوژی و گزارشنویسی تحلیلی است. وی همچنین در زمینه فناوریهای سختافزاری، گوشیهای هوشمند، کنسولهای بازی و تحولات دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد کریمی در تحلیل فناوری مبتنی بر پایش مستمر منابع معتبر جهانی، اعتبارسنجی اخبار و اطلاعات، ترجمه دقیق مفاهیم تخصصی به زبانی ساده و قابل فهم برای مخاطب عمومی است. وی در تحلیلهای خود بر تفکیک دقیق واقعیتها از شایعات، بررسی تأثیرات اجتماعی فناوری و پرهیز از بزرگنمایی دستاوردها تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران فناوری ایران است و در چندین همایش و رویداد تخصصی حوزه فناوری به عنوان کارشناس و تحلیلگر مشارکت داشته است.
