محققان ایرانی موفق شدند با بهرهگیری از پسماندهای نفتی و آسفالتین، فناوری تولید کک سوزنی با خلوص بالا و ساختار نانویی بهینه را توسعه دهند؛ دستاوردی که میتواند وابستگی صنایع فولاد و آلومینیوم کشور به واردات این ماده حیاتی را به حداقل برساند.
کک سوزنی؛ مادهای راهبردی برای صنایع فولاد و آلومینیوم
کک سوزنی یکی از مواد کلیدی در تولید الکترودهای گرافیتی نانوساختار است که در صنایع انرژیبر مانند فولاد و آلومینیوم کاربرد گسترده دارد. با رشد ظرفیت تولید فولاد در کشور، نیاز به الکترودهای با کارایی بالا افزایش یافته و تأمین کک سوزنی به یکی از چالشهای اصلی زنجیره تولید تبدیل شده است. در حال حاضر بخش عمده این ماده از خارج وارد میشود که علاوه بر هزینههای ارزی، پایداری تولید را نیز تهدید میکند.
پروژه بومیسازی کک سوزنی در دانشگاه شهید چمران اهواز
پژوهشی به راهبری دکتر بابک مختاری و همکارانش در دانشگاه شهید چمران اهواز با حمایت ستاد توسعه فناوری نانو و میکرو در حال اجراست. هدف این پروژه، توسعه فناوری بومی برای تولید کک سوزنی از منابع داخلی همچون آسفالتین و پسماندهای سنگین پالایشگاهی است.
این مواد هرچند ارزان و در دسترساند، اما به دلیل پیچیدگی ترکیبات و تغییرات ماهیتی در فرآیندهای حرارتی، استفاده مستقیم از آنها دشوار است. تیم تحقیقاتی با بهینهسازی فرآوری و اصلاح ساختار شیمیایی این پسماندها، مسیر دستیابی به کک سوزنی با ویژگیهای فیزیکی و ساختاری مطلوب را فراهم کرده است.
مزایای اقتصادی و زیستمحیطی تولید داخلی کک سوزنی
توسعه فناوری بومی تولید کک سوزنی میتواند:
- سالانه میلیونها دلار صرفهجویی ارزی برای کشور به همراه داشته باشد.
- وابستگی صنایع فولاد و آلومینیوم به واردات را کاهش دهد.
- با استفاده از پسماندهای نفتی بهعنوان خوراک اصلی، هزینه تولید را پایین آورده و مدیریت بهینه منابع را ممکن سازد.
- اثرات زیستمحیطی ناشی از انباشت پسماندهای هیدروکربنی را کاهش دهد.
نقش فناوری نانو در ارتقای کیفیت الکترودهای گرافیتی
تمرکز این پروژه بر تولید الکترودهای گرافیتی نانوساختار است که به دلیل نظم بالای لایههای گرافنی، رسانایی الکتریکی و حرارتی بیشتری دارند و در دماهای بالا پایداری ساختاری بالاتری نشان میدهند. استفاده از این الکترودها در فرآیندهای ذوب و پالایش فلزات موجب افزایش بازده انرژی، کاهش مصرف مواد و بهبود کیفیت نهایی محصولات فولادی و آلومینیومی خواهد شد.
چشمانداز صنعتی و صادراتی
پژوهشگران بر این باورند که با تکمیل فاز پایلوت و ورود به مرحله صنعتیسازی، امکان ایجاد زنجیره تأمین بومی و پایدار برای الکترودهای گرافیتی در کشور فراهم میشود. این دستاورد نهتنها صنایع داخلی را از نوسانات بازار جهانی بینیاز میکند، بلکه توان صادراتی ایران را در حوزه مواد پیشرفته افزایش خواهد داد.
جمعبندی
نوآوری در تولید کک سوزنی از پسماندهای نفتی نمونهای موفق از همافزایی میان دانشگاه، فناوری نانو و صنعت نفت است. این پروژه میتواند الگویی برای سایر طرحهای محصولمحور باشد و با تقویت استقلال صنعتی، گامی مهم در مسیر تحقق اقتصاد دانشبنیان و ارتقای جایگاه ایران در زنجیره جهانی مواد پیشرفته به شمار رود.
**مسعود کریمی**
دبیر سرویس فناوریهای نوظهور
مسعود کریمی تحلیلگر فناوری، نویسنده و روزنامهنگار حوزه تکنولوژی با بیش از هشت سال تجربه حرفهای در زمینه پوشش تحولات فناوریهای نوین، هوش مصنوعی و برنامهنویسی است. تمرکز اصلی وی بر تحلیل روندهای نوظهور در دنیای فناوری، بررسی تأثیرات اجتماعی هوش مصنوعی و پوشش رویدادهای مهم حوزه تکنولوژی میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی مهندسی نرمافزار از دانشگاه علم و صنعت ایران است. در دوران تحصیل، علاوه بر دروس دانشگاهی، به صورت خودآموز به یادگیری مباحث نوین در حوزه هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و برنامهنویسی پیشرفته پرداخته و در چندین دوره تخصصی مرتبط با فناوریهای نوظهور شرکت کرده است.
**سوابق حرفهای**
کریمی فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۶ با راهاندازی یک وبلاگ شخصی در زمینه تحلیل فناوریهای نوین آغاز کرد. در آن وبلاگ، به بررسی موضوعاتی مانند هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و تحولات دنیای برنامهنویسی میپرداخت که با استقبال جامعه فناوری کشور مواجه شد.
پس از کسب تجربه و شناخته شدن در محافل تخصصی، به عنوان نویسنده و تحلیلگر با چندین مجله و وبسایت معتبر حوزه تکنولوژی همکاری کرد. وی در این دوران موفق به تولید دهها مقاله تحلیلی و گزارش تخصصی درباره جدیدترین دستاوردهای فناوری جهان شد.
وی از سال ۱۳۹۹ به تیم تحریریه مجله تکنولوژی آپلود پیوسته و اکنون به عنوان دبیر سرویس فناوریهای نوظهور در این رسانه فعالیت میکند. در این مسئولیت، تیم نویسندگان و تحلیلگران این حوزه را رهبری کرده و بر تولید محتوای تخصصی درباره هوش مصنوعی، فناوریهای دیجیتال، سختافزار، نرمافزار و تحولات صنعت فناوری نظارت دارد.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی کریمی در تحلیل روندهای فناوریهای نوظهور، بررسی تحولات هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، پوشش رویدادهای مهم صنعت تکنولوژی و گزارشنویسی تحلیلی است. وی همچنین در زمینه فناوریهای سختافزاری، گوشیهای هوشمند، کنسولهای بازی و تحولات دیجیتال تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد کریمی در تحلیل فناوری مبتنی بر پایش مستمر منابع معتبر جهانی، اعتبارسنجی اخبار و اطلاعات، ترجمه دقیق مفاهیم تخصصی به زبانی ساده و قابل فهم برای مخاطب عمومی است. وی در تحلیلهای خود بر تفکیک دقیق واقعیتها از شایعات، بررسی تأثیرات اجتماعی فناوری و پرهیز از بزرگنمایی دستاوردها تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن صنفی روزنامهنگاران فناوری ایران است و در چندین همایش و رویداد تخصصی حوزه فناوری به عنوان کارشناس و تحلیلگر مشارکت داشته است.
